ამნისტია, შეწყალება და ნასამართლობა საქართველოში: განსხვავება, შედეგები და ნასამართლობის მოხსნა
ამნისტია — ზოგადი ინსტიტუტი და კონკრეტული აქტი
სისხლის სამართლის კოდექსის 77-ე მუხლის თანახმად, ამნისტიას აცხადებს პარლამენტი ინდივიდუალურად განუსაზღვრელ პირთა მიმართ.
ამნისტიის აქტით: - 1) დამნაშავე შეიძლება გათავისუფლდეს სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისგან; - 2) მსჯავრდებული — სასჯელისგან; - 3) სასჯელი შეიძლება შემცირდეს ან/და - 4) უფრო მსუბუქით შეიცვალოს.
სასჯელმოხდილისთვის ამნისტიით ნასამართლობის მოხსნა არ არის ავტომატური შედეგი. ამიტომ გადამწყვეტია კონკრეტული აქტის შინაარსი. ერთჯერადი კანონები, მაგალითად 2021 წლის, 2023 წლის და 2024 წლის ამნისტია, თავად განსაზღვრავს დანაშაულებს, ვადებს, გამონაკლისებსა და აღსრულების წესს.
2024 წლის კანონი ძირითადად 2024 წლის 1 ივლისამდე ჩადენილ ქმედებებს მოიცავს, ხშირად დაზარალებულის თანხმობას მოითხოვს და მძიმე დანაშაულთა ვრცელ წრეს გამორიცხავს. 2025 წლის დეკემბრის კანონები ნარკოტიკულ დანაშაულთან და ადმინისტრაციულ სახდელებთან დაკავშირებით ასევე ცალკეული ღონისძიებებია და არა ზოგადი სისხლისსამართლებრივი ამნისტია.
გადამწყვეტია საპროცესო ეტაპიც: სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის (105-ე და 269-ე მუხლები) მიხედვით, ამნისტიის აქტმა შეიძლება შეწყვიტოს დევნა ან პირი სასჯელის მოხდისგან გაათავისუფლოს. გამოძიებისას გადაწყვეტილებას პროკურორი იღებს, სასამართლო განხილვისას — სასამართლო. ამნისტია უდანაშაულობის დადგენას არ ნიშნავს!
შეწყალება და მისი პროცედურა
შეწყალებას ახორციელებს საქართველოს პრეზიდენტი ინდივიდუალურად განსაზღვრული პირის მიმართ (კონსტიტუციის 52-ე მუხლი, კოდექსის 78-ე მუხლი). მსჯავრდებული შეიძლება გათავისუფლდეს სასჯელის შემდგომი მოხდისგან, ან სასჯელი შეიძლება შემცირდეს თუ შეიცვალოს; სასჯელმოხდილს ნასამართლობა აქაც მხოლოდ შეიძლება მოეხსნას. შეწყალება განაჩენს არ აუქმებს და არ ადასტურებს, რომ პირი უდანაშაულოა.
პროცედურა განისაზღვრება 2019 წლის 26 ნოემბრის №556 ბრძანებულებით დამტკიცებული წესით. შუამდგომლობას წარადგენს მსჯავრდებული ან მისი სახელით სხვა პირი (ადვოკატი, ოჯახის წევრი), საქმეს ამზადებს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის შესაბამისი სამსახური, გადაწყვეტილებას კი პრეზიდენტი იღებს.
შეფასებისას არსებითი მნიშვნელობა ენიჭება: - 1) დანაშაულის ხასიათს; - 2) მოხდილ სასჯელს; - 3) ქცევასა და დამოკიდებულებას; - 4) ჯანმრთელობის მდგომარეობას; - 5) ოჯახურ გარემოებებს; - 6) დაზარალებულისთვის ზიანის ანაზღაურებას.
ნასამართლობა — გაქარწყლება და ვადამდე მოხსნა
79-ე მუხლის მიხედვით, მსჯავრდებული ნასამართლევად ითვლება გამამტყუნებელი განაჩენის კანონიერ ძალაში შესვლიდან ნასამართლობის გაქარწყლებამდე ან მოხსნამდე. ნასამართლობა მხედველობაში მიიღება სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის, დანაშაულის კვალიფიკაციისა და სასჯელის დანიშვნისას. გამოძიება, დაკავება ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა ნასამართლობას არ წარმოშობს, ხოლო პირი, რომელიც სასჯელისგან გათავისუფლდა, ნასამართლობის არმქონედ ითვლება.
ნასამართლობის გაქარწყლება ხდება კანონის ძალით, ავტომატურად: - პირობითი მსჯავრისას: გამოსაცდელი ვადის გასვლისთანავე; - თავისუფლების აღკვეთაზე უფრო მსუბუქი სასჯელისას: სასჯელის მოხდიდან ერთი წლის შემდეგ; - ნაკლებად მძიმე დანაშაულზე: თავისუფლების აღკვეთის მოხდიდან სამი წლის შემდეგ; - მძიმე დანაშაულზე: თავისუფლების აღკვეთის მოხდიდან ექვსი წლის შემდეგ; - განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულზე: თავისუფლების აღკვეთის მოხდიდან რვა წლის შემდეგ. თუ პირი კანონით დადგენილი წესით ვადამდე გათავისუფლდა ან სასჯელი უფრო მსუბუქით შეეცვალა, ვადა აითვლება ფაქტობრივად მოხდილი სასჯელის ან უფრო მსუბუქი სასჯელის მოხდის მომენტიდან.
ნასამართლობის ვადამდე მოხსნა სასამართლოს მეშვეობით: თუ მსჯავრდებულმა სასჯელის მოხდის შემდეგ გამოიჩინა უმწიკვლო ქცევა, სასამართლოს შეუძლია მისი შუამდგომლობის საფუძველზე მოხსნას ნასამართლობა გაქარწყლების ვადის გასვლამდე (79-ე მუხლის მე-5 ნაწილი). მხოლოდ კარგი ყოფაქცევა გარანტიას არ იძლევა — საჭიროა მყარი მტკიცებულებები და დასაბუთებული სასამართლო პეტიცია.
გაქარწყლების ან მოხსნის შემდეგ ნასამართლობა მხედველობაში აღარ მიიღება (79-ე მუხლის მე-6 ნაწილი). თუმცა სპეციალურმა კანონმდებლობამ შეიძლება მაინც შეინარჩუნოს გარკვეული შეზღუდვები. ნასამართლობის ცნობა ადმინისტრაციული დოკუმენტია; პროცედურის დასაზუსტებლად მიმართეთ შსს-ს მომსახურების სააგენტოს. საერთაშორისო სტანდარტები, მათ შორის ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია, წამების საწინააღმდეგო კონვენცია და საქმე მარგუში ხორვატიის წინააღმდეგ, ზღუდავს ამნისტიას მძიმე დანაშაულებისთვის.
შეჯამება
ამნისტიის გავრცელების, შეწყალების შუამდგომლობის მომზადების ან ნასამართლობის ვადამდე მოხსნის საკითხზე კონკრეტული საქმის შეფასებისთვის შეგიძლიათ დაგვიკავშირდეთ ან დაჯავშნოთ კონსულტაცია. ჩვენი სისხლის სამართლის საადვოკატო გუნდი და სასამართლო წარმომადგენლები უზრუნველყოფენ თქვენი საქმის სრულყოფილ სამართლებრივ თანხლებას.
ხშირად დასმული კითხვები: ამნისტია, შეწყალება და ნასამართლობა
რით განსხვავდება ამნისტია შეწყალებისგან?
ხსნის თუ არა ამნისტია ან შეწყალება ნასამართლობას ავტომატურად?
რა ვადებში ქარწყლდება ნასამართლობა კანონის ძალით?
როგორ შეიძლება ნასამართლობის ვადამდე მოხსნა სასამართლოს გზით?
რა შედეგი მოჰყვება ნასამართლობის გაქარწყლებას ან მოხსნას?
გჭირდებათ იურიდიული კონსულტაცია?
დაუკავშირდით ადვოკატ გია აბაშიძეს დეტალური სამართლებრივი ანალიზისთვის.
დაჯავშნეთ კონსულტაცია